مرتضى مطهرى

224

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

امام جماعت يا قاضى يا شاهد طلاق يا بيّنهء شرعى بايد عادل باشد . اين جور عدالتها كه باعث قتل كسى نمىشود ، بلكه بيشتر باعث شهرت و محبوبيت و احترام مىگردد . آن نوع عدالت مولى كه قاتلش شناخته شد ، در حقيقت فلسفهء اجتماعى او و نوع تفكر مخصوصى بود كه در عدالت اجتماعى اسلامى داشت و خودش شديداً اصرار مىورزيد كه عدالت اجتماعى اسلام و فلسفهء اجتماعى اسلام صرفاً همين را اقتضا مىكند . او تنها عادل نبود ، عدالتخواه بود . فرق است بين عادل و عدالتخواه ، همان طورى كه فرق است بين آزاد و آزاديخواه ؛ يكى آزاد است يعنى خودش شخصاً مرد آزادى است و يكى آزاديخواه است يعنى طرفدار آزادى اجتماع است و آزادى هدف و ايدهء اجتماعى اوست . علم هم همين طور است : يكى شخصاً عالم است ، يكى علاوه بر اين طرفدار عموميت علم و سواد و تعليم عمومى است . همين طور است عدالت : يكى شخصاً آدم عادلى است و يكى عدالتخواه است ، عدالت فكر اجتماعى اوست . باز مثل اينكه يكى صالح است و ديگرى اصلاح‌طلب . در آيهء كريمهء قرآن مىفرمايد : كونوا قَوّامينَ بِالْقِسْطِ « 1 » . قيام به قسط يعنى اقامه و بپاداشتن عدل ، و اين غير از عادل بودن از جنبهء شخصى است . جود بهتر است يا عدل ؟ اول جمله‌اى از خودش در جواب سؤالى نقل مىكنم . كسى از علىّ مرتضى ( سلام‌اللَّه عليه ) پرسيد : آيا جود بهتر است يا عدالت ؟ أيُّهُما افْضَلُ ؟ الْعَدْلُ أوِ الْجودُ ؟ فَقالَ عليه السلام : الْعَدْلُ يَضَعُ الْامورَ مَواضِعَها ، وَ الْجودُ يُخْرِجُها مِنْ جَهَتِها . فرمود : عدل بهتر است از جود ، به دليل اينكه عدل هر چيزى را در جاى خود قرار مىدهد و هر حقى را به ذىحق واقعى خود مىرساند ، اما جود و بخششْ امور را و جريانها را از محل خودشان و مدارشان خارج مىكند . جود اين است كه آدمى از حق مسلّم خود صرف‌نظر كند ، به ديگرى كه ذىحق نيست ببخشد ، پس جود اشياء را از موضع خود خارج مىكند . عدل وضع نعمتى در موضعش * نى به هر بيخى كه باشد آبكش

--> ( 1 ) . نساء / 135 .